Öfke tepkileri ilişkileri etkilediğinde değerlendirme

Öfke, farklı durumlarda yaşanabilen bir duygudur, ancak bu duygu sırasında ortaya çıkan davranışların ilişkileri veya güvenliği etkilemesi değerlendirme gerektirebilir.

Özet: Öfke hissetmek tek başına tanı değildir ve şiddet uygulamayı haklı çıkarmaz. Tekrarlayan tepkiler yakınlarla iletişimi, çalışmayı veya kişinin kendi yaşamını zorlaştırıyorsa yardım aranabilir. Görüşmede yalnız öfkenin nedeni değil, ne olduğu ve sonrasında neyin etkilendiği anlatılır. Acil zarar riski varsa 112 üzerinden yardım istenir.

Tekrarlayan ilişki güçlükleri yetişkin psikoterapisi görüşmesinde konuşulabilir. BDT rehberi bir yöntemin genel çalışma biçimini açıklar; kişinin hangi yaklaşımdan yararlanabileceği ayrıca değerlendirilir.

Öfke duygusu ile zarar verici davranış neden ayrı ele alınır?

Bir duygunun yaşanması ile o sırada yapılan davranış aynı şey değildir. Kişi öfkesini konuşabilir, ancak bu durum tehdit veya şiddeti haklı kılmaz. Değerlendirmede duyguyu tetikleyen koşullar kadar davranışın sonuçları ve güvenlik de ele alınır. Yardım aramak sorumluluktan kaçma yolu değil, yaşanan güçlüğü ve değişmesi gereken alanları inceleme fırsatıdır.

Öfke bazen yalnız yüksek sesle konuşma üzerinden düşünülür. Oysa kişi öfkesini farklı biçimlerde ifade edebilir veya içinde tutabilir. Bu farklılıkların tek başına hangi tanıya karşılık geldiği söylenemez. Görüşmede kişinin kendi deneyimi ve ilişkilerde görülen etkiler birlikte dinlenir.

NHS öfke bilgilendirmesi öfkenin duygusal, bedensel ve davranışsal yönleri olabileceğini açıklar. Baş etmekte güçlük yaşandığında veya zarar verici davranışlar bulunduğunda sağlık desteği aranmasını önerir. Bu bilgiler kendini bir kişilik etiketiyle tanımlamak için kullanılmamalıdır.

İlişkilerde hangi değişiklikler yardım arama kararını destekler?

Tepkiler nedeniyle konuşmaların kesilmesi, yakınların çekinmesi, iş ilişkilerinin bozulması veya kişinin sonrasında yoğun pişmanlık yaşaması görüşmede paylaşılabilir. Yardım istemek için fiziksel şiddetin ortaya çıkmasını beklemek gerekmez. Kişinin günlük yaşamı ve ilişkileri belirgin biçimde etkileniyorsa değerlendirme istenebilir. Bu karar bir çevrim içi öfke puanına dayanmak zorunda değildir.

Kişi bazen yalnız başkalarının şikâyeti üzerine başvurmayı düşünür. Bu durumda da görüşme mümkün olabilir. Ancak amaç yalnız karşı tarafın yanıldığını kanıtlamak olursa yaşanan güçlüğü anlamak zorlaşabilir. Kendi gözlemleri, başkalarının geri bildirimleri ve ilişkide oluşan sonuçlar ayrı ayrı anlatılabilir.

Görüşmede bir öfke tepkisi nasıl anlatılabilir?

Görüşmede durumun öncesi, kişinin ne hissettiği, ne yaptığı ve sonrasında neyin değiştiği anlatılabilir. Ayrıntılar davranışı mazur göstermek için değil, örüntüyü anlamak için paylaşılır. Kişi hatırlamadığı veya emin olmadığı noktaları açıkça söyleyebilir. Olayları kusursuz sıraya koymak veya kendi başına psikolojik açıklama üretmek gerekmez.

Genel bir öfkeli olma ifadesi yerine belirli bir durumun etkisini anlatmak görüşmeyi kolaylaştırabilir. Ancak gerçek kişilerin özel bilgilerini gereksiz yere açmak şart değildir. Kişinin kendi davranışını ve hissettiklerini açıklaması başlangıç için yeterli olabilir. Güvenlik riski doğuran davranışlar ise saklanmadan söylenmelidir.

Eşlik eden uyku ve ruhsal değişiklikler neden sorulur?

Öfke tepkileri değerlendirilirken uyku, stres, duygu durumundaki değişiklikler, kullanılan maddeler ve sağlık öyküsü de konuşulabilir. Bu alanlar tepkiyi otomatik olarak açıklamaz veya sorumluluğu kaldırmaz. Hekim daha geniş tabloyu anlamak için birlikte değerlendirir. Kişi yalnız öfkesinden söz etmek zorunda değildir, başka yakınmalarını da paylaşabilir.

Yakın zamanda ortaya çıkan belirgin bir değişiklik, uzun zamandır süren bir iletişim biçiminden farklı değerlendirme gerektirebilir. Bu nedenle başlangıcın ve önceki dönemlerin anlatılması yararlıdır. Ailede veya işte yaşanan değişiklikler de bağlama eklenebilir. Bunları anlatmak, her tepkinin dış koşullardan kaynaklandığını iddia etmek değildir.

Tehdit veya şiddet riski varsa yakınların önceliği ne olmalıdır?

Tehdit veya şiddet riski bulunan bir durumda yakınların görevi kişiyi tek başına sakinleştirmek ya da tartışmayı çözmek değildir. Öncelik güvenliktir. Kendine veya başkasına zarar verme yönünde acil tehlike varsa ya da güvenlik korunamıyorsa 112 aranmalıdır. Yardım isteyen kişi kendi güvenliğini tehlikeye atan bir müdahale üstlenmemelidir.

Şiddet, yalnız iletişim sorunu veya yoğun duygu diye küçültülmemelidir. Tehdit edilen kişinin davranışlarını değiştirerek karşı tarafı kontrol etmesi beklenemez. Böyle bir yaklaşım sorumluluğu yanlış kişiye yükler. Sağlık desteği, güvenliğin sağlanması ve gerektiğinde ilgili koruyucu hizmetlere ulaşmanın yerine geçmez.

Kişinin öfke sonrası pişmanlık ifade etmesi dinlenebilir, ancak bu ifade gelecekteki güvenliği tek başına garanti etmez. Yalnız verilen sözlere dayanarak risk değerlendirmesi yapılmaz. Bu konuda bir internet yazısının kesin karar vermesi mümkün değildir. Acil yardım gerektiğinde 112 kullanılır.

Değerlendirme için nasıl bir hazırlık yapılabilir?

Hazırlık, yaşanan güçlüğü ve yardım beklentisini açıklamayı kolaylaştırmalıdır. Kişi birkaç somut durumu, ilişkilerdeki etkileri ve görüşmede sormak istediği konuları not edebilir. Bir öfke testi çözmek veya puan hesaplamak gerekmez. Görüşme sırasında anlaşılmayan sorular açıklatılabilir ve önerilen desteğin amacı sorulabilir. Hazırlığın eksik olması başvuruya engel değildir.

• Öfke tepkilerinin ne zamandan beri dikkat çektiğini düşünün.
• Günlük yaşamda oluşan sonuçları yorumdan ayrı anlatmaya çalışın.
• Uyku, madde kullanımı ve diğer sağlık değişikliklerini paylaşın.
• Kendiniz veya başkaları açısından güvenlik endişesi varsa bunu açıkça söyleyin.
• Önerilen yaklaşımın hangi ihtiyaca yönelik olduğunu sorun.

NIMH görüşme rehberi belirtileri ve soruları açıkça paylaşmayı destekler. Yakın eşliği düşünülüyorsa kişinin tercihi ve güvenlik koşulları dikkate alınır. Görüşmenin bir bölümünün ayrı yapılması gerekip gerekmediği uzmanla konuşulabilir. Herkesin aynı odada bulunması zorunlu değildir.

Öfke tepkileri hakkında sık sorulan sorular

Öfkelenmek psikiyatrik bir hastalığım olduğunu gösterir mi?

Tek başına göstermez. Öfke bir duygudur ve farklı koşullarda yaşanabilir. Değerlendirme ihtiyacı, tepkilerin günlük yaşamı, ilişkileri veya güvenliği nasıl etkilediğiyle birlikte ele alınır. Tanı yalnız bu duygu üzerinden konulmaz. Kişi bir hastalığının olup olmadığını önceden bilmeden de yaşadığı güçlük için destek isteyebilir.

Fiziksel şiddet yoksa yardım istemek için erken midir?

Hayır. İlişkileri zorlaştıran, kişiyi rahatsız eden veya günlük işlevi etkileyen tepkiler değerlendirme konusu olabilir. Fiziksel şiddetin ortaya çıkmasını beklemek gerekmez. Görüşmede davranışların niteliği, sonuçları ve güvenlik koşulları ele alınır. Bir çevrim içi testten belirli puan almak ya da yakınların ortak karar vermesi başvuru şartı değildir.

Yakınımın öfkesini tek başıma yönetmek zorunda mıyım?

Hayır. Bir yakının görevi başka bir kişinin davranışlarını kontrol etmek veya kendi güvenliğini riske atarak onu sakinleştirmek değildir. Kendi destek ihtiyacınız için görüşme isteyebilirsiniz. Tehdit veya acil zarar tehlikesi varsa 112 aranmalıdır. Güvenlik sağlanmadan tartışmayı çözmeye ya da kişiyi ikna etmeye çalışmak öncelik değildir.

Başvuru bilgileri iletişim sayfasında bulunur.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Yakınmalarınız için bir hekime başvurun.